تمدن جهانی: اگر با اتکای به نظریه ویل دورانت1، تولد یک اندیشه نو را سرآغاز ظهور یک تمدن و تداوم نواندیشی، و زایش فرهنگی را از شرایط استمرار و ماندگاری آن تمدن تلقی کنیم، تردید نباید کرد که تمدن کنونی جهانی، با محوریت انسان­گرایی، دستکم از دو قرن پیش آغاز شده و به دلیل توانمندی‌های درونی در تولید ایده‌های نو و زایش فرهنگی و قدرت سازگاری با محیط، به تدریج،  با تمام توان در حال گسترش و فتح دل های مردمان اقصی نقاط عالم است. جهان، تمدن‌های زیادی را به خود دیده است اما در طول تاریخ بشر، تمدن‌های جهانی، یعنی ایده‌هایی – و به تبع آن روش‌ها و الگوهایی -که رفتار بخش زیادی از مردمان جهان را تحت تاثیر قرار داده باشند، از تعداد انگشتان دست، بیشتر نیست. نظیر تمدن ایرانی در عصر هخامنشیان که بخش قابل توجهی از جهان معاصر خود را تحت تاثیر قرار داد و یا تمدن اسلامی که پس از دو قرن توانست اکثریت قاره‌های آسیا، اروپا و افریقا را تحت نفوذ آموزه‌های خود قرار داده و تا قرن‌های متمادی، در بخش‌هایی از جهان عرض اندام کند. تمدن کنونی، اما به دلایل زیادی، قطعا نظیر ندارد و به سان جریانی فراگیر، پیوسته، اما با سرعت و پیچیدگی زایدالوصفی در حال توسعه و تعمیق در میان تمامی افراد بشر، اقوام، ملت‌ها و پیروان مذاهب مختلف در  این کره خاکی است.

به استناد نظریه ادگار شاین2 نظریه­پرداز نامی عرصه فرهنگ، گرچه معرف هر فرهنگ و تمدن، مصنوعات و دست ساخته‌ها و رفتاری (رفتارهایی) است که به نمایش درآمده و قابل مشاهده است اما این مصنوعات و یا به اصطلاح امروزی این تکنولوژی‌ها شامل صنایع، روش‌ها، ابزارها و الگوها، ریشه در ارزش‌هایی دارند که عاملان آن بدان پایبند بوده و هر گونه رفتار، ابزار و مصنوعاتی را در چارچوب باید ونباید های آن تولید کرده‌اند. ارزش‌ها نیز ریشه در مفروضات(assumptions) و باورهای عمیق و بنیادینی دارند که زندگی و ابعاد آن را برای صاحبان ارزش‌ها و تکنولوژی و مصنوعات تعریف می‌کند. به عبارت دیگر در سطح فلسفه و تئوری است که ایده‌های زندگی بوجود می‌آیند و این ایده‌ها به تدریج تبدیل به ارزش‌ها و باید و نبایدهای زندگی شده و سر از رفتار و تکنولوژی در می‌آورند. بدیهی است این باورهای عمیق، دارای یک هسته مرکزی و محوری هستند که سایر ایده‌های فرعی از آن نشات گرفته و به مرور کل زندگی انسان، حول آن تعریف و ساخته می‌شود. به استناد منابع متقن و آثار غیرقابل کتمان، می‌توان مدعی شد که شاه بیت تمدن کنونی جهانی که از سرزمین‌های غرب و اروپا آغاز شد و به تدریج کل کره زمین را درحال دربرگرفتن است، پذیرش حق حاکمیت انسان بر سرنوشت خود به جای حکومت‌های منتسب به آسمان است، ایده نواندیشانه‌ای که بعدها به اومانیسم( Humanism ) معروف شد. این اندیشه نو از میان خارزارهای قرون وسطی، که به نام دین، سبوعانه‌ترین جنایات را علیه بشریت مرتکب شد، سربلند کرد. بر اساس این ایده جدید: انسان صاحب کرامت است،  آزاد خلق شده و نیز اختیار دارد تا براساس درک و فهم و رشد خود سرنوشتش را رقم بزند. در این راستا درستی، نادرستی و روایی، ناروایی و نیکی و زشتی به تناسب رعایت منزلت و شان انسان تعریف می‌شود. رضایتمندی انسان، یک اصل تلقی می‌شود و به هیچ بهانه‌ای نمی‌توان انسان را محدود و زندگی را بر او سخت نمود. در این چارچوب است که سایر سطوح فرهنگ و تمدن شکل می‌گیرد و بر این اساس ویژگی‌هایی برای این تمدن3 قابل شناسایی است.

 

ویژگی‌های تمدن جهانی:

·          پلورالیسم. در این تمدن، تنوع فرهنگی، به معنای تنوع الگوهای مشترک رفتاری – به تعبیر ادگارشاین تنوع راه‌حل‌ها برای مسائل و نیازهای درونی و محیطی هر گروه انسانی اعم از اقوام و ملیت‌های مختلف – پذیرفته شده است. نکته قابل تاَمّل اینکه برخلاف القائات گسترده مذهبیون افراطی، این تمدن، علَم مخالفت با هیچ مذهبی را برنیافراشته است و اگر چالش‌هایی بین پیروان برخی از مذاهب با مبانی این تمدن پیش آمده باشد به دلیل مطالبات فرادینی حکومت‌های دینی یا پیروان چنین ادیانی از یک سو یا زیاده خواهی های مدعیان رهبری تمدن جدید، از سوی دیگر بوده است و این چالش ها، ارتباط معناداری با ذات ادیان آسمانی و مفروضات اساسی  تمدن کنونی ندارد، و این تمدن در عمل دین را درجایگاه خود – به مثابه یک نیاز روحی و معنوی برای بشر- به رسمیت شناخته و واقعیات نیز نشان می دهند که آشتی و تعامل مثبتی بین آنان در بسیاری از مناطق دنیا بوجود آمده است. در این میان اسلام سیاسی که از سوی بخشی از مسلمانان در دنیا مطرح شده است نیز به دلیل خواست‌های فرادینی حکمرانی– و ایدئولوژیک – به یکی از چالش‌های جدی تمدن کنونی با جهان اسلام تبدیل شده است که به نظر می‌رسد به دلایل زیر این چالش درحال رفع شدن است4:

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin:0in; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-bidi-font-family:Arial;}